Home / ΙΣΤΟΡΙΑ / Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΔΩΡΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ | Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς. Από την πρωτοπόρα βιομηχανική Ερμούπολη στην μεγαλύτερη βιομηχανική περιοχή της Αττικής

Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΔΩΡΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ | Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς. Από την πρωτοπόρα βιομηχανική Ερμούπολη στην μεγαλύτερη βιομηχανική περιοχή της Αττικής

[Σημείωση: Η ανωτέρω φωτογραφία περιέχεται στο άρθρο που αντιγράψαμε, όπως και οι άλλες φωτογραφίες που περιέχονται στην ανάρτηση, από την ιστοσελίδα SYROS TODAY. Ωστόσο η ανωτέρω φωτογραφία ανήκει στο αρχείο του Γιάννη Ιγλλέση, σύμφωνα με τον ίδιο]

Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς. Από την πρωτοπόρα βιομηχανική Ερμούπολη στην μεγαλύτερη βιομηχανική περιοχή της Αττικής

Ποιος ήταν ο Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς που ήρθε ορφανός και πρόσφυγας στην Ερμούπολη;

Συντάκτης: Παναγιώτης Κουλουμπής | Αντιγραφή από την ιστοσελίδα SYROS TODAY [ΕΔΩ]

Ποιος ήταν ο Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς που ήρθε ορφανός και πρόσφυγας στην Ερμούπολη; Πώς από την Ερμούπολη ως αγωνιστής βοήθησε την Ελληνική επανάσταση και ποια είναι η σχέση του με την γνωστή ναυπηγοεπισκευαστική περιοχή της Αττικής που έχει το όνομα του; Από ποιο ιστορικό Βυζαντινό ένδυμα προέρχεται η ετυμολογία του ονόματος της μεγάλης αυτής οικογένειας;

Μια ιστορική «λεπτομέρεια» από εκείνες τις άγνωστες πτυχές της Ελληνικής ιστορίας που έχουν όμως επιδράσει καταλυτικά στην εξέλιξη του Ελληνικού κράτους. Από τέτοιες άγνωστες πτυχές και «λεπτομέρειες» η Σύρος και η Ερμούπολη ειδικότερα έχει τόσες πολλές που ο ερευνητής βρίσκεται κυριολεκτικά σε ατελείωτο ιστορικό λαβύρινθο που δεν έχει αρχή και τέλος. Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε άνετα την ιστορία της Σύρου ως μια από τις σπουδαιότερες τοπικές ιστορίες του Ελληνικού κράτους.

Η Ιστορία της Σύρου αγαπητοί μου αναγνώστες έχει τεράστιο ενδιαφέρον όχι μόνο γιατί περιέχει στα σπάργανα της πολλές σημαντικές πτυχές του Ελληνικού κράτους, αλλά και διότι μέσα της κρύβει πολλές άγνωστες δαιδαλώδεις λεπτομέρειες, που όταν κάποιος τις έρευνα φτάνει πάντοτε σε ένα εντυπωσιακό και στην κυριολεξία απίστευτο αποτέλεσμα.

Γνωρίζουμε ότι πολλοί εκ των προσφυγών από την Χίο που κατέφυγαν στην Σύρο μετά την καταστροφή της Χίου δεν ήρθαν απλοί άνθρωποι.

Ήταν πάμπλουτοι έμποροι που αφού περιπλανήθηκαν στα γύρω νησιά, Άνδρο, Τήνο, Μύκονο, κατατρεγμένοι, κυνηγημένοι, πονεμένοι και κουρασμένοι από τις κακουχίες της προσφυγιάς, κατέληξαν στη Σύρο και έκτισαν την Ερμούπολη στην αρχή ως προσωρινό τόπο ώσπου να φύγουν, αλλά στη συνέχεια εδραιώνοντας και ξαναρχίζοντας στη Σύρο πλέον το εμπόριο τους, έμειναν ως μόνιμοι κάτοικοι εξελίσσοντας την μικρή παραγκούπολη σε μια από τις εντυπωσιακότερες νεοκλασικές πόλεις της Ευρώπης.

Πολλοί από αυτούς στη συνέχεια προέκτειναν τις επιχειρήσεις τους στον Πειραιά η ακόμα και έφυγαν από τη Σύρο και μετεγκαταστάθηκαν στον Πειραιά, εκεί, όπου συνέχισαν τις εμπορικές αλλά και πολιτικές δραστηριότητες τους.

Κάτι το οποίο έχει σχεδόν ξεχαστεί και δεν το θυμάται κανείς ούτε από την μεριά της Σύρου ούτε από την μεριά του Πειραιά είναι ότι ένας από τους πρώτους Δημάρχους του Πειραιά ήταν ο Λουκάς Ράλλης. Ο σπουδαίος αυτός Χιώτης, έμπορος, ο οποίος είναι εκείνος που εμπνεύστηκε και έδωσε το όνομα του στην πόλη του Ερμή και την ονόμασε Ερμούπολη.

Ο Λουκάς Ράλλης έφυγε από την Ερμούπολη λίγα χρόνια μετά από την ονοματοθεσία της, μεταφέροντας την ζωή, τις επιχειρήσεις και τις δραστηριότητες του στον Πειραιά. Στον Πειραιά διατέλεσε και ένας εκ των πρώτων Δημάρχων την περίοδο 16-6-1855 – 19-4-1866.

Στην μετέπειτα ιστορία της Σύρου και ειδικότερα της βιομηχανικής περιόδου της Ερμούπολης, πολλοί βιομήχανοι, εφοπλιστές, και έμποροι φεύγοντας από την Ερμούπολη πήγαν στον Πειραιά και την Αθήνα μεταφέροντας εκεί τις επιχειρήσεις τους δίνοντας κυριολεκτικά την σπίθα που όπως έδωσαν και στην Σύρο να αρχίσει εκεί η βιομηχανική και εμπορική κίνηση της πρωτεύουσας.

Μια τέτοια περίπτωση είναι η περίπτωση της οικογένειας Σκαραμαγκά. Αυτή είναι η άγνωστη σχεδόν ξεχασμένη στην σκόνη του χρόνου ιστορία της. Η οικογένεια Σκαραμαγκά φαίνεται να είναι παλαιά οικογένεια της Χίου και συγκαταλέγεται στους αρχαιότερους και σημαντικότερους οίκους της αριστοκρατίας της Χίου. Ανήκε στην τάξη των ευγενών του νησιού, και ασχολήθηκε με το εμπόριο και τις επιχειρήσεις. Φαίνεται πως είχαν Βυζαντινές καταβολές.

Είναι εντυπωσιακή η ιστορική πληροφορία που φαίνεται πως το επίθετο της βυζαντινής αυτής οικογένειας Σκαραμαγκά να προέρχεται από το γεγονός ότι κατείχαν καθήκον και αποστολή, τη φύλαξη ίσως και την εκπόρευση του σκαραμαγκίου. Το σκαραμάγκιο ήταν το ειδικό πολυτελές ύφασμα από το οποίο κατασκευαζόταν ο αυτοκρατορικός χιτώνας. Για την ακρίβεια ήταν ένα είδος σακακιού που προερχόταν από την Περσία και το φορούσε ο αυτοκράτορας στις επίσημες τελετές. *Διαβάστε στο τέλος του άρθρου αυτού τι ακριβώς ηταν το «σκαραμάγκιο».

Πρώτη φορά παρουσιάζεται το επίθετο αυτό κατά τον 12ο αιώνα, στο βιβλίο της «Επιτομής» του Ιωάννη Κιννάμου, όπου και αναφέρεται στην διάρκεια μιας ναυμαχίας μεταξύ Βυζαντινών και Φράγκων, το 1149. Θεωρείται ότι η οικογένεια προέρχεται από την Αθήνα, αλλά μετακόμισε και εγκαταστάθηκε στην Χίο. Η εγκατάστασή της στο νησί χρονολογείται από το 16ο αιώνα, ενώ, σύμφωνα με μια πηγή, πρόκειται για Αθηναϊκής καταγωγής, όπως και των Ροΐδη και Ζυγομαλά, που μαζί με οικογένειες άλλων περιοχών εγκαταστάθηκαν στη Χίο από το τέλος της περιόδου της Γενουατοκρατίας.

Στην Χίο κατά την διάρκεια της κατοχής του νησιού από τους Γενοβέζους, τον 16ο αιώνα εδραιώθηκε εξασκώντας σοβαρό και πολυποίκιλο εμπόριο. Όταν το νησί το είχαν καταλάβει οι Οθωμανοί, η οικογένεια Σκαραμαγκά ισχυροποιήθηκε ακόμα περισσότερο και μαζί με τις υπόλοιπες οικογένειες, κυβερνούσαν ουσιαστικά το νησί. Από τα τέλη του 18ου αιώνα, η οικογένεια, αποτελώντας μέλος του Χιώτικου δικτύου, προέκτεινε τις εμπορικές συναλλαγές της σε ολόκληρη σχεδόν την Μεσόγειο καθώς και στον Εύξεινο Πόντο. Πλέον μιλάμε για τον Οίκο Σκαραμαγκά που είχε δικό του οικόσημο.

Οι Σκαραμαγκάδες, ήταν μια από τις ισχυρές οικογένειες της Χίου. Ασχολήθηκαν συστηματικά με το εμπόριο και τις επιχειρήσεις. Προς τα τέλη μάλιστα του 18ου και κατά το 19ο αιώνα συγκαταλέγονται ανάμεσα στις ισχυρότερες οικονομικά ομάδες Ελλήνων εμπόρων της διασποράς, έχοντας εγκαταστήσει και προεκτείνει τις επιχειρήσεις τους στα σημαντικότερα εμπορικά και ναυτιλιακά κέντρα της εποχής, όπως τα λιμάνια της δυτικής Ευρώπης (Μασσαλία, Λιβόρνο, Τεργέστη), στα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα της Αγγλίας (Λονδίνο, Μάντσεστερ, Λίβερπουλ) και φυσικά στα αντίστοιχα κέντρα της Ανατολής (Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη, Αλεξάνδρεια), της Μαύρης Θάλασσας (Οδησσός) και της Αζοφικής (Ταϊγάνιο, Ροστόφ επί του Ντον) κ.ά.

Συνήθειο των Χιωτών (ένα συνήθειο το οποίο έφεραν μαζί τους και το εξάσκησαν και στην Σύρο) ήταν τα μέλη των εμπορικών οικογενειών να δημιούργησαν μεταξύ τους στα αντίστοιχα κέντρα όπου δημιουργούσαν δεσμούς συνεργασίας, ενισχυμένους με επιγαμίες συγγενειών, με σκοπό τη διαφύλαξη της ενότητας και της εμπιστοσύνης της οικογένειας.

Το φαινόμενο αυτό χαρακτηρίστηκε ως το χιώτικο δίκτυο και κυριάρχησε κυρίως την περίοδο 1830-1860 στο χώρο των επιχειρήσεων των Ελλήνων της Μεσογείου, της δυτικής Ευρώπης και της Μαύρης Θάλασσας και το έχουμε δει πολλές φορές να συμβαίνει και στην Σύρο της εποχής εκείνης.

Για να καταλάβετε πως λειτουργούσε αυτό ο Χιώτικο Δίκτυο διαβάστε παρακάτω …

Μετά την καταστροφή της Χίου το 1822 ο Εμμανουήλ Σκαραμαγκάς, ήταν παντρεμένος με τη Δέσποινα Σαλβάγου της οικογένειας του Μιχαήλ Σαλβάγου που με τα χρήματα του κτίστηκε το Θέατρο Απόλλων κι η Λέσχη Ελλάς. Στην καταστροφή της Χίου αιχμαλωτίστηκε ο γιος τους Ιωάννης (Ζαννής, 1815-1901), ο οποίος εξαγοράστηκε από τον πατέρα του από κάποιο αγά που τον κρατούσε έναντι 6.000 γροσίων. Στη συνέχεια φαίνεται ότι η οικογένεια μετεγκαταστάθηκε στην Ερμούπολη, όπου ο Ζαννής μεγάλωσε. Έπειτα ο Ζαννής ακολούθησε τον, μάλλον μεγαλύτερο, αδελφό του Γεώργιο στην Αγγλία μέχρι την οριστική εγκατάστασή του στο Ταϊγάνιο. Ο Γεώργιος παρέμεινε στην Αγγλία και ο πατέρας τους Εμμανουήλ στη Σύρο. Από τον Εμμανουήλ Σακραμαγκα στην Σύρο πλέον γεννιέται ο γιος του Ιωάννης, ο οποίος αργότερα ενώθηκε με γάμο με την οικογένεια Ράλλη και Πετροκόκκινου. Ο Ζαννής παντρεύτηκε το 1851 την Καλλιόπη Ράλλη-Πετροκόκκινου (1828-1914) και έτσι συνδέθηκε με τους Ράλληδες, με τους οποίους συνεργάστηκε στενά. Με την Καλλιόπη απέκτησαν επτά παιδιά από τα οποία επέζησαν τα τέσσερα: η Δέσποινα (1854-Αθήνα 1943), η Αλεξανδρίνα (1855-Αθήνα 1932), ο Γεώργιος (Ροστόφ 1860-Ροστόφ 1930) και η Αμαλία (Ροστόφ 1866-Ροστόφ 1943). Η Δέσποινα παντρεύτηκε το 1875 τον αδελφό της συζύγου του θείου της Γεωργίου, το Χιώτη Στέφανο Φραγκιάδη (οι γάμοι επιμειξίας δεν προκαλούσαν σκάνδαλο, σύμφωνα με τα χιώτικα ήθη, αντίθετα ενθαρρύνονταν ώστε να προστατεύονται καλύτερα τα οικογενειακά συμφέροντα), με τον οποίο έζησαν αρχικά στην Αγγλία και στη συνέχεια στην Αθήνα, ενώ η Αλεξανδρίνα το 1880 τον Αλέξανδρο Σκαναβή, έμπορο της Οδησσού, από όπου προέκυψε και η εταιρεία Σκαναβή-Σκαραμαγκά. Η Αμαλία, ως η μικρότερη κόρη, σύμφωνα με το χιώτικο έθιμο, έμεινε ανύπαντρη για να γηροκομήσει τους γονείς της.

Το 1822 στην καταστροφή της Χίου η μεγάλη αυτή εμπορική οικογένειας φεύγει από την Χίο και έρχεται στην Σύρο μαζί με το ΠΡΩΤΟ ΚΥΜΑ ΤΩΝ ΧΙΩΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ. Η Οικογένεια Σκαραμαγκά μαζί με τις οικογένειες Ράλλη, Πετροκοκκίνου, Μαυροκορδάτου, Ροδοκανάκη και άλλες είναι ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΠΟΥ ΗΡΘΑΝ ΣΤΗ Σύρο ως πρόσφυγες.

Ο γνωστότερος της οικογένειας είναι ο Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς. Στη Σύρο βρίσκουμε εγκατεστημένους τους Αμβρόσιο και Ευστράτιο Σκαραμαγκά. Μάλιστα πληροφορίες μας λένε ότι ο Αμβρόσιος είχε έρθει και πιο πριν στην Σύρο από την εποχή της έκρηξης της Ελληνικής Επανάστασης όπου ασχολιόταν με την εκποίηση πειρατικών λειών.

Επιπλέον βρίσκουμε και τους δύο στις αρχές τις δεκαετίας του 1830 να δραστηριοποιούνται στις αγοραπωλησίες και ναυπηγήσεις μεγάλων ιστιοφόρων στη Σύρο, ενώ αργότερα, κατά τις δεκαετίες 1860 και 1870, εντοπίζουμε τους Α.Π. Σκαραμαγκά και Γ. ή Γ.Π. Σκαραμαγκά, ιδιοκτήτες των ιστιοφόρων “Άγιος Νικόλαος” και “Λουκάς Σκαραμαγκά”, εκ των οποίων το πρώτο, μία γολέτα 85 τόνων, ναυπηγήθηκε στη Χερσώνα το 1873 και ήταν νηολογημένη στο Ταϊγάνιο.

Ήδη από το 1885 οι Σκαραμαγκάδες κατείχαν και το ατμόπλοιο “Χίος”, 1.106 τόνων, ναυπηγημένο στη Σύρο το 1884. Ο ερχομός του 20ου αιώνα τούς βρήκε να κατέχουν αξιόλογο μερίδιο ανάμεσα στους Έλληνες εφοπλιστές του Λονδίνου, με σημαντική αυξητική τάση μέχρι το 1914.

Ο Αμβρόσιος εκτός του ότι ανήκε στην πάμπλουτη οικογένεια Σκαραμαγκά υπήρξε παράλληλα και ένθερμος Έλληνας αγωνιστής του 1821.

Γεννήθηκε στην Χίο το 1790. Ανατράφηκε σύμφωνα με την πλούσια αστική επιμέλεια της οικογένειας του σπουδάζοντας στην φημισμένη σχολή του νησιού του, όπου τότε δίδασκε ο περίφημος Αθανάσιος Πάριος.

Με την έναρξη της Ελληνικής επανάστασης είδε τον πατέρα, τον θείο και τον γαμπρό του να κατακρεουργούνται από τους Τούρκους. Οι σημαντικοί και σπουδαίοι αυτοί Χιώτες αφού συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν μαζί με τους προκρίτους και με τον μητροπολίτη Πλάτωνα, στο τέλος εξασκώντας επάνω τους όλη την μανία και το μισός που διέκρινε τους Τούρκους, απαγχονίστηκαν όλοι στις 23 Απριλίου του 1822, κατά την διάρκεια της αποτρόπαιης και φρικτής άλωσης, σφαγής και καταστροφής του νησιού.

Ο Αμβρόσιος μαζί με την οικογένεια του έφυγε και διασώθηκε καταφεύγοντας στην Σύρο και εγκαταστάθηκε στην Ερμούπολη.

Ως Συριανός και Ερμουπολίτης πλέον επιδόθηκε σε αυτό που ήξερε πολύ καλά να κάνει από την Χίο. Το εμπόριο ενώ παράλληλα έλαβε ενεργό μέρος στην Ελληνικό αγώνα και συνέφερε οικονομικά μαζί με τους άλλους Ερμουπολίτες, κάνοντας δωρεές για την προμήθεια των απαραίτητων αγαθών για την συνέχιση της Ελληνικής Επανάστασης.

Μέσω των επιγαμιών εξάλλου, συνδέθηκαν με επιγαμίες σχεδόν με όλες τις σημαντικές οικογένειες του χιώτικου δικτύου (Ράλλης, Μαυρογορδάτος, Ροδοκανάκης, Πετροκόκκινος κ.α.) συνεχίζοντας το Χιώτικο Δίκτυο προς καλό όχι μόνο της Σύρου αλλά και ολόκληρου του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους μετά την επανάσταση του 1821.

Υπήρξε μέλος της τελευταίας εθνικής Συνέλευσης.

Έπειτα φεύγοντας από την Σύρο (δεν γνωρίζουμε ακριβή ημερομηνία) εγκαταστάθηκε ησυχάζοντας στην Αθήνα και τον Πειραιά, όπου απεβίωσε τον Νοέμβριο του 1864.

Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΔΩΡΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Η περιοχή της Αττικής που ονομάζεται Σκαραμαγκάς, ανήκει στο Χαϊδάρι. Για την ακρίβεια είναι ένας φυσικός όρμος βορειοδυτικά εσωτερικός του Σαρωνικού, επί της Αττικής και συγκεκριμένα ο νότιο-νοτιοανατολικός μυχός του Κόλπου της Ελευσίνας. Σκαραμαγκάς ονομάστηκε ολόκληρη η παραλία από τη λίμνη Κουμουνδούρου μέχρι το Πέραμα, αν και περιορίζεται στη χρήση από τις εγκαταστάσεις του Πολεμικού Ναυτικού. Το όνομά του το οφείλει στην ιστορική οικογένεια των Σκαραμαγκάδων στην ιδιοκτησία του οποίου είχε περιέλθει η περιοχή. Και ύστερα το δώρισε στο Ελληνικό κράτος.

Στην Περιοχή αναπτύχθηκε Ναυτική Πολεμική Βάση του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού καθώς και το Κέντρο Εκπαίδευσης ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ με ξεχωριστή διοίκηση και με έργο τον στρατονομικό έλεγχο της περιοχής του Ναυτικού Οχυρού ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑ και λειτουργούσες Στρατιωτικές ναυτικές Σχολές τις Ναυτιλίας /Κατεύθυνσης(Ν/Κ)-Πυροβολικού (Π/Β)-Ραδιοεντοπιστών(Ρ/Ε) και Μουσικών (ΜΟΥΣ).

Στον Σκαραμαγκά αναπτύχθηκαν τα πρώτα μεγαλύτερα ναυπηγεία της Ελλάδας από τον Έλληνα εφοπλιστή Σταύρο Νιάρχο, όπου είναι τα σημερινά Ελληνικά Ναυπηγεία Σκαραμαγκά. Επίσης στην ίδια περιοχή υφίσταται η ομώνυμη πόλη Σκαραμαγκάς Αττικής καθώς και η Ναυτική Ακαδημία Σκαραμαγκά, Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού.

Να σας αναφέρω επίσης το πολύ σημαντικό γεγονός που παραμένει σχεδόν άγνωστο και έχει περάσει απαρατήρητο, ότι στο σχεδόν εγκαταλελειμμένο Μαυσωλείο του Αγίου Γεωργίου στην Σύρο υπάρχουν οι εντυπωσιακοί τάφοι των Εν Σύρω μελών της Οικογένειας Σκαραμαγκά.

Έχω την εντύπωση πως για αυτό το σπουδαίο όνομα δεν υπάρχει καμία οδός αφιερωμένη στην θύμηση του. Όπως φυσικά ξεχασμένοι και παραμελημένοι είναι τα ταφικά μνημεία της οικογένειας στο Μαυσωλείο.

Πότε αλήθεια θα αναγνωρίσουμε και θα τιμήσουμε την άξια και την σπουδαιότητα όλων αυτών των ΤΕΡΑΣΤΙΩΝ ανθρώπων, ανδρών και οικογενειών που πέρασαν έζησαν και πρόσφεραν στο Ελληνικό Έθνος και κράτος;

Για τον απλό Βυζαντινό η ενδυμασία είχε τον καθαρά χρηστικό της χαρακτήρα. Ενδιαφερόταν για τα απλά καθημερινά ρούχα που θα τον προστάτευαν από τα καιρικά φαινόμενα και θα του πρόσφεραν μια άνεση στις καθημερινές του εργασίες στο χωράφι, στο βοσκοτόπι, στο λιμάνι, στο εργαστήρι, στην αγορά.

Φασικό ένδυμα για όλους στο Βυζάντιο ήταν ο χιτώνας σε σχήμα T, που διέφερε στο μήκος και τα μανίκια και συνήθως έδενε στη μέση με ζώνη. Ο μακρύς μoνόχρωμoς χιτώνας ήταν η τυπική καθημερινή φoρεσιά τoυ λαoύ σε όλη τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου. Ο κοντός χιτώνας με κoντά μανίκια, απεικονίζεται συχνά σε ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. Είναι το ένδυμα των φτωχών αγροτών αλλά και των παιδιών. Το χειμώνα έριχναν στην πλάτη τους μια κάπα, τη μηλωτή, ρούχο φτιαγμένο από δέρμα προβάτου, ή άλλου ζώου. Εξαίρεση στα καθημερινά και τετριμμένα τους ρούχα, σίγουρα θα αποτελούσε η ενδυμασία με την οποία θα προσέρχονταν στο ναό για την εκπλήρωση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, η οποία θα ήταν πιο περιποιημένη και καθαρή.

Η βυζαντινή αριστοκρατία, οι αξιωματούχοι και οι αυλικοί που περιέβαλλαν τον αυτοκράτορα και βέβαια ο ίδιος ο αυτοκράτορας και η οικογένειά του, πρόσεχαν και έδιναν ιδιαίτερη σημασία στην ενδυμασία τους. Στο Βυζάντιο η φροντισμένη και ακριβή ενδυμασία ήταν απαραίτητο στοιχείο σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις και συνδεόταν με τους τίτλους και τα αξιώματα. Φορούσαν πολυτελή ρούχα από ακριβά υφάσματα, όπως μετάξι από την Ανατολή, τα οποία είχαν δημιουργήσει ράπτες που δούλευαν αποκλειστικά για την αυτοκρατορική αυλή. Μεταξωτά και άλλα πολυτελή υφάσματα, χρυσοκεντημένα και διακοσμημένα με πολύτιμους λίθους, έντονα χρώματα καθώς και ποικίλα γεωμετρικά και φυτικά σχέδια φανερώνουν τόσο την πολυτέλεια όσο και την έντονη επίδραση των ανατολικών πολιτισμών στην ενδυμασία. Η μεταξουργία -το μυστικό για τον τρόπο παραγωγής του μεταξιού μαθεύτηκε την εποχή του Ιουστινιανού- γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη και τα βυζαντινά μεταξωτά έγιναν γνωστά σε όλο τoν κόσμο. Στολίζονταν μάλιστα και με βαρύτιμα κοσμήματα φτιαγμένα με πολύτιμους λίθους.

Τo χρώμα ήταν κύριο στοιχείο διαφοροποίησης των αξιωμάτων. Οι ανώτερες κοινωνικές τάξεις και κυρίως οι αξιωματούχοι της αυλής είχαν ενδυμασίες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Διαφορετικά χρώματα, διακοσμητικά σχέδια και κεντήματα υποδήλωναν τα διάφορα αξιώματα. Τα κόκκινα παπούτσια και τα πορφυρά ρούχα ήταν αποκλειστικά προορισμένα για τον αυτοκράτορα και μόνο προς τα τέλη του 12ου αιώνα δόθηκε το δικαίωμα σε ανώτερους αξιωματούχους να ντύνονται με πορφύρα. Γνωρίζουμε ακόμη ότι, όταν ο αυτοκράτορας είχε πένθος, φορούσε λευκή στολή, ενώ όλοι οι άλλοι φορούσαν μαύρα.

Πολυτελής ήταν η ενδυμασία και των ανδρών που είχαν πολλές εργασίες και κοινωνικές συναναστροφές αλλά και των γυναικών της αριστοκρατίας και της βυζαντινής αυλής.

Την εποχή του Ιουστινιανού η Ρωμαϊκή Τόγκα άρχισε να αντικαθίσταται με την Τούνικα (που οι Έλληνες την ονόμαζαν χιτώνα) και την φορούσαν και άνδρες και γυναίκες. Οι άνδρες πάνω από την τούνικα φορούσαν την παραδοσιακή Δαλματική που ήταν πλατύτερη και κοντύτερη από την τούνικα.

Το σκαραμαγγείον ήταν ένα είδος σακακιού που ήρθε από την Περσία. Το φορούσε ο αυτοκράτορας στις επίσημες τελετές.

Οι κυρίες των τιμών στο παλάτι όπως και οι παλαιές Ρωμαίες κυρίες φορούσαν την στόλα, μακρύ πτυχωτό φόρεμα που έπεφτε με χάρη πάνω από την τούνικα ιντίμα. Η στόλα συνοδευόταν με την πάλλα, υφασμάτινο κάλυμα της κεφαλής. Τα υφάσματα ήταν μεταξωτά, αφού το μετάξι ήταν το αγαπημένο ύφασμα των πλουσίων. Όταν ο Ιουστινιανός εμφανιζόταν στις δημόσιες τελετές φορούσε μια χλαμύδα δεμένη στο στήθος με περόνη (διακοσμητικό κουμπί).

Οι αυτοκράτορες που έβγαιναν σε εκστρατείες φορούσαν κόκκινη χλαμύδα και σανδάλια, τα λεγόμενα κόκκινα τσάγια του αυτοκράτορα, τα παπούτσια του, το στοιχείο της ένδυσής του που αποτέλεσε διαχρονικά το αποκλειστικό σύμβολο της εξουσίας του και που προσδιόριζε απόλυτα την ταυτότητά του. Τα τσάγια κάλυπταν τις κνήμες, φτάνοντας ως το γόνατο. Δεν είναι ξεκάθαρο αν ήταν ψηλές μπότες (όπως φαίνονται σε κάποιες απεικονίσεις) ή μάλλον πιο σύνθετα υποδήματα, αποτελούμενα από “πέδιλα” και “περικνημίδες” (βλ. Φραντζή, Χρονικόν). Αετοί από πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια ή χρυσοΰφαντοι στόλιζαν και τα βασιλικά τσάγια στα πλάγια των κνημών, ως τους ταρσούς. Τα βασιλικά υποδήματα κατασκευάζονταν από ειδικό τεχνίτη, τον τζαγγά,(από εκεί βγαίνει η λέξη τσαγκάρης) φυλάσσονταν στο βεστιάριο και τα έφερνε στο βασιλιά ένα παιδί επιφορτισμένο με αυτήν την εργασία.

Σύμφωνα με την παράδοση η σωρός του τελευταίου ηρωικού αυτοκράτορα εντοπίστηκε από τα πορφυρά τσάγια με τους αετούς:

Τα υπόλοιπα εξαρτήματα της στολής του, όπως και των αξιωματικών που οι στολές και αυτών ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές και φροντισμένες, είχαν σκούρα χρώματα για να μην φαίνεται το αίμα σε περίπτωση τραυματισμού.

 

Παναγιώτης Κουλουμπής
Syros Stories

ΠΗΓΕΣ

“Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου” τομ.16ος, σελ.1063

Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς βιογραφικά στοιχεία από το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών

Μαρίνος Βρετός (1866). Εθνικόν ημερολόγιον. Εν Αθήναις: Παρά τω Κ. Δραγούμη εκδότη της Πανδώρας. Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2010.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους.

Portrait of a man Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς. http://www.openarchives.gr/view/2472258

Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς – Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

LINKS: https://www.aplotaria.gr/scaramanga-agiannidis/

Δείτε επίσης...

Γιάννης Ιγγλέσης “Ξεναγώντας του ξεναγούς στο Παλατάκι και στο Κτήριο Νικολάου Γύζη””

Γράφει ο Γιάννης Ιγγλέσης: Σήμερα Τετάρτη 04-03-2020 είχα την τιμή να “ξεναγήσω” στον Πύργο “ΠΑΛΑΤΑΚΙ” …

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Show
Hide

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο